Categorie: Afrika

Ngwenya.

9 november 2019.

Nog altijd een grijs-donkere hemel, maar de wolken rusten al ten minste niet meer op de bergtoppen. Wel nog een stukje kouder dan gisteren: 13° C.

Deze keer rijden we naar het noorden, naar Nwengya: glasblazers-fabriek en oude ijzermijn. Als het ’s nachts geregend heeft en er ligt een roodbruine smurrie op de weg, dan is het glad! Aan den lijve ondervonden: bij een te bruusk rem-manoeuver glijdt de auto een eind recht vooruit (met dank aan het ABS systeem). Een adrenaline-opstoot en nog voorzichtiger rijden!

Glas.

Dicht bij de Oshoek-grensovergang ligt de “Ngwenya Glass Factory”, ooit (1979) gestart als een Zweeds ontwikkelingsproject. Expert Zweedse glasblazers leidden lokale mensen op en na een tijdje (1981) werd de hele operatie aan eSwatini overgedragen. Helaas vier jaar later moest het bedrijfje stoppen … om weer twee jaar later heropgestart te worden door Afrikaners. Nu zijn er 70 personeelsleden. Er wordt alleen met gerecupereerd glas gewerkt als grondstof. Sommigen in eSwatini – vooral ouderen – hebben als enige bron van inkomsten het verzamelen van gebruikte flessen voor Ngwenya Glass.

Ngwenya glass factory

Ngwenya glass eSwatini

’t Is zaterdag: er wordt geen glas geblazen. De site is echter zonder dat ook wel een bezoekje waard. Uiteraard mooie collectie glazen gebruiks- en siervoorwerpen. En nog een aantal andere curio-shops en winkeltjes waar ambachtelijk gemaakte producten worden verkocht. Er is zelfs een chocolate shop waar met “Belgium chocolate” wordt gewerkt. Net zoals bij ons kan je er je assortiment pralines samen stellen. We kopen en eten een reep “Pure Belgian black chocolate”: OK, maar te zoet.

Belgian chocolates Ngwenya eSwatini

IJzer.

Een eindje verder ligt de oudste ijzermijn ter wereld, nu verlaten of beter … terug overgelaten aan de natuur. Er is een gammel hokje aan de toegang tot het mijngebied. Een gids komt naar buiten, vraagt ons toegangsticket. Dat hebben we niet; hadden we moeten kopen aan het nabije Malolotja Nationaal Park. Maar geen erg: hij regelt het wel. Het bezoek zal deels per auto – de onze! – deels te voet gebeuren. De gids stelt zich voor als P…. – onuitspreekbare en lange naam – maar we mogen hem Peejay noemen. Hij stapt achteraan in en weg zijn we.

Peejay vertelt: 41.000 tot 43.000 jaar geleden mijnden de San – eerste bewoners van deze streek – hier al hematiet, een erts dat gebruikt werd voor rotstekeningen en als vroege cosmetica. Maar wij stoppen eerst aan een reusachtig gat/kloof in de berg, nu deels gevuld met water: resultaat van de “moderne ijzerertsmijn” (1964 -1980). Het waterpeil blijft steeds constant in de put, ongeacht droogte of zware regenval, vertelt Peejay.

Ngwenya mine eSwatini

We wandelen nog hoger. Peejay is een leuke praatvaar: hij vertelt over eSwatini waar het bij wet veboden is om koning Mswati II te bekritiseren. Die koning heeft recent 90 BMW’s X7 besteld, plus nog wat Rolls Royces en jeeps voor hemzelf en zijn familie, voegt Peejay er in één adem aan toe, terwijl “The people are underpaid”. Hijzelf verdient 3.000 EM per maand, nog geen 200 EUR.

Hematiet.

Inmiddels hebben we het hoogste uitzichtpunt over de mijn bereikt. Ongelooflijk panorama: de omvang van de mijn-activiteit wordt nu duidelijk. Er is een gigantisch gat geslagen in de berg – 30 miljoen ton erts met vrachtwagens naar treinstations gevoerd, vandaar naar Maputo voor rechtstreekse verscheping naar Japan. Thuis hadden wij eind jaren zestig een Toyota Corolla … misschien gebouwd met Ngwenya-ijzer. De ontginning van ijzererts viel grotendeels stil in de jaren 70: de guerilla-oorlog van het Frelimo van Samora Machel (zie blogpost van 31 oktober 2019) maakte de spoorlijn naar Maputo onbetrouwbaar. Later zakte de wereldprijs van ijzererts zodat uiteindelijk de mijn niet meer rendabel was.

Vanaf de top leidt een ijzeren trap naar de “Lion cave”: de enige van de drie perhistorische ontginningen die bewaard is gebleven. Peejay toont hier het effect van hematiet: verpulverd op de huid glittert en schittert het hematiet in het licht. Bovendien beschermt hematiet-stof tegen de zon.

Lipn cavern eSwatini

Terug naar de auto en een eindje verder rijden. Ondanks protesten van milieuverenigingen is de mijn toch nog een keer geopend … om in 2015 vast te stellen dat hier geen hoogwaardig erts op een rendabele manier kan gedolven worden. Alles is plots verlaten, dat wil zeggen: kranen, bulldozers, reusachtige trucks staan her en der verspreid over het terrein. Hier en daar ligt zelfs nog een oude veiligheidshelm.

Ngwenya mine equipment eSwatini

Einde bezoek. We brengen Peejay terug naar zijn “ingangshok”. Hier moeten we 30 EM pp betalen. Maar hij kan niet terug geven op een briefje van 100. Het verschil mag hij houden – we krijgen wel een officieel ontvangstbewijs – en ik geef hem ook mijn eSwatini wisselgeld. Daar is hij heel blij mee. Wat een leuke en enthousiaste kerel.

Water.

Peejay heeft ons nog de weg naar Maguga dam uitgelegd. Niet echt nodig, maar we hebben wel aandachtig geluisterd, de belangrijkste eigenschap van de Swati’s indachtig: respect voor jezelf en de anderen. Op dus naar het water! Het landschap is er deze keer één van groene, golvende bergen waarin opnieuw reusachtige keien willekeurig lijken neergegooid. Prachtige contrasten met de rode Afrikaanse aarde. Geen dorpjes meer, wel hier en daar geïsoleerde kleine vierkante huisjes of rondavels, omgeven door paal-afsluitingen.

Vanop een hoogte zien we beneden de watervlakte, gecreëerd door Maguga dam (2001) op de Nkomati rivier. Even stoppen waar de Nkomati in het stuwmeer loopt. De oude brug – nog steeds in gebruik – ligt veel lager dan de nieuwe: een deel van het jaar ligt ze onder het waterniveau. Iemand toont ons leuke beeldjes die hij zelf uit de lokale steen heeft gebeiteld en gepolierd. Maar 50 Emalangeni (3 €). Niet de moeite om af te dingen. Kopen!

Maguga dam eSwatini

De rechtse weg rond het stuwmeer loopt over de dam, met zijn 115 meter de vierde grootste dam van Afrika. We stoppen op een kleine parking aan het begin van de dam. Er staat nog een auto, portieren open, luide Afrikaanse muziek weerklinkt. Drie adolescenten dollen wat rond, nemen foto’s en selfies. De haantje-de-voorste van de drie komt naar me toe en vraagt of ik met hem op de foto wil. Geen probleem: arm om schouder, lachen … zijn maat drukt af. Nog een foto met een andere van de drie. “Wait”, zeg ik, “If you want another picture, you must pay me!” Hilariteit en lachen alom: perfect voor nog een foto. Tja … hangjongeren zijn van alle culturen. ’t Is maar hoe je er mee omgaat.

Tijd voor onze meegbrachte picknick, langs de helemaal-niet-drukke-straat aan het begin van de dam – voor de picknick-plaats moet je ergens een ticket kopen en dat hebben we dus niet.

Rotstekeningen.

Vanaf Maguga dam volgen we nog een eindje de weg naar Piggs Peak om dan een aardeweg in te slaan – aanduiding “Nsangwini Rock Art”. Pittoreske weg, op en neer, over een small brugje over een riviertje. Helaas – voor één van de enige keren hier in eSwatini – bedelende kleine kinderen. Van ver immiteren ze de traditionele dans. Zodra je dicht bij bent, omzwermen ze je auto, proberen portieren te openen, bedelen om geld en/of “sweets”. Zo’n agressief gedrag willen we niet belonen: doorrijden, maar oppassen dat we er geen verpletteren. In mijn achteruitkijkspiegel zie ik hoe één van de kinderen een steen gooit …

Een kleine parking, een leeg houten hokje. Is dat de toegang voor de “rock art”? Ja dus, iemand – een jong meisje – komt afgelopen. Zij is onze “gids”. We zullen bij het einde van het bezoek 50 EM pp moeten betalen. Zij wandelt met ons de berg in. Of beter, zij huppelt omhoog en vooral omlaag als een klipspringer, af en toe kauwgom-bubbels blazend. Wij hebben wat meer moeite, maar zijn dan ook ”wat” ouder. Om heel eerlijk te zijn: ’t is een heel moeilijk pad, smal, steil, dalend vooral over rotsen en losliggend grind. Een 15-tal minuten later zien we onder een overhangende rots de oude (4.000 jaar?) oker- en roodkleurige tekeningen van de San. We hebben er ooit al indrukwekkender gezien (in Zuid-Afrika en Zimbabwe) maar toch zijn er heel fijne gedetailleerde figuurtjes bij.

Nsangwini eSwatini

Onze “gids” – 15 jaar is ze – ratelt haar verhaal over de tekeningen als een robot af. Dan zegt ze dat ze dit “gratis” doet. Alles hier is van de “chief”, ook de San- tekeningen. Een paar dagen geleden vroeg ze de “chief” of ze niet toch wat betaald zou kunnen worden want ze heeft honger en haar familie ook. Maar het was “none of his business”, zei de chief. Eigenaardig verhaal: onze “gids” zit “goed in het vlees”. Ze ziet er niet uit of ze ooit honger heeft gekend!? We keren terug: vooral stijgen nu. Gelukkig is het maar 20° C.

Nsangwini Rock Art eSwatini

Nsangwini Rock Art eSwatini

Even voordat we opnieuw bij ons vertrekpunt zijn, komt een groepje van 3 witte toeristen, begeleid door twee zwarten de berg af. Plotsklaps zegt onze “gids”: “You have to pay now, 100 EM”. En als ik haar body language goed interpeteer, verwacht ze ook nog een fooi. OK … we betalen de 100 EM zoals afgesproken, maar ook niks meer. Achteraf realiseer ik me dat ik geen “receipt” gekregen hebt. Eigenaardig. Ik ga toch even kijken in het verlaten hokje aan het begin van de wandeling: daar ligt inderdaad een officieel ontvangstbewijzen boekje. Conclusie: onze 100 EM gaat integraal naar de 15-jarige gids. Ook weer achteraf, lees ik in onze – weliswaar 10 jaar oude – Bradt reisgids: “The excellent young student guides … are trained at the National Museum. Visitor revenue benefits the local community …” Onze “gids” was dus niet “well trained”, zeker geen “university student” en helaas, onze 100 EM (+/- 6 EUR) zal de “community” niet “benefitten”.

Rots.

’t Was een gevulde dag vandaag. We keren terug naar Silverstone Lodge, langs de kortste – niet noodzakelijk snelste – weg. We nemen een “dirt road”, aardeweg, die er aanvankelijk redelijk uit ziet. Maar dan gaat het op en neer in een typisch Afrikaans landschap, alsof we in een verlaten natuurpark rijden. Af en toe stelt een zeldzame tegenligger ons gerust: ’t is een echte weg die ergens naar toe voert! Heel pittoresk, compleet met smalle brugjes over riviertjes. Dan: een steile afdaling, modderig, twee bandensporen van voorgangers reeds kronkelend getrokken in de modder. “Oei, hadden we niet beter de langere, betere weg genomen?” Nu geen keuze meer: zigzaggend glijden we de berg af, gelukkig zonder blikschade of vastlopen. Oef. Verder langs de op-en-neer golvende weg. Daar is een voetbalveld. Twee jeugdploegen en een tiental toeschouwers.

Dirt road eSwatini

Eindelijk bereiken we opnieuw een asfaltweg. Langs de kant van de weg staat iemand met een uit blik nagemaakt minibusje van een halve meter groot. Mogen we een foto nemen? Ja, maar betalend. Ik kan hem wat muntstukken geven maar dat zijn Zuid- Afrikaanse rand en die wil hij niet. Geen foto: vriendelijk maar beslist blijft hij voor zijn blikken creatie staan.

Verrassing: een paar kilometer verder, niet ver van Silverstone Lodge passeren we zomaar Sibebe Rock, de grootste granieten rots uit één stuk ter wereld en één van de “must-see” bezienswaardigheden van eSwatini. Nog wat foto’s nemen, dan terug naar “huis” voor onze laatste avond in eSwatini.

Sibebe rock eSwatini

Mbabane mist.

8 november 2019.

“… cause this is Africa.”
Shakira

Zware, grijze wolken zijn op de bergen gevallen. Temperatuur: 15° C, een verschil van bijna 25° C tegenover gisteren. Een heel fijne motregen valt.

Een leuke verrassing ook: onze auto die bijna onherkenbaar was onder het rode stof, blinkt opnieuw! Iemand heeft die deze morgen vroeg gewassen. Dat is service van Silverstone Lodge!

Mantenga.

Een paar kilometer ten zuiden van Mbabane – Siverstone Lodge ligt ten noorden van de hoofdstad – bezoeken we Mantenga: klein natuurparkje, waterval, “cultural village” met om 11u15 voorstelling van traditionele dansen.

Eerst nog een paar verkeersregels van eSwatini. Veel kruispunten zijn een 4-stop zonder verkeerslichten, dat wil zeggen: wie als eerste het kruispunt bereikt EN gestopt is, mag ook als eerste weer vertrekken. Bij rood mag je toch links afslaan – voortdurend getoeter achterop maakte ons dat snel duidelijk.

Langs de toegangsweg tot Mantenga – rode aarde, zoals gewoonlijk – beloeren vervet aapjes ons vanuit het struikgewas. Eerst de nodige “inschrijvingsformaliteiten” vervullen, 100 EM (6 EUR) per persoon betalen en we starten met een wandeling naar de Mantenga waterval. Met begeleiding van gids Domiso, die veel uitleg geeft over planten en bomen en … over de kolonie zeldzame “kale ibissen” (mijn letterlijke vertaling van “southern bald ibis”) die hier op de rotsen nestelt. Zoals sommige mensen hebben ze een kale kop en een grote bek! 😀 Het uitzicht over de waterval, de bossen en de bergen is – ook zonder ibissen – adembenemend.

Vervet monkey Mantenga eSwatini

Bald Ibis Mantenga eSwatini

Nyonyane.

Domiso leidt ons naar de voet van de watervallen. Daar is een picknick en braai zone. Er ligt een typische eSwatini koe te herkauwen. In de verte torent Nyonyane – beter bekend als “executioners rock” – boven de bomen uit. Vanop deze rots werden veroordeelden met een speer in de rug tot de rand van de klif geduwd en … er over. Volgens Domiso kan je dan als veroordeelde aan de voet van de rots “rest in peace and in pieces”. “Maar dat doen we nu zo niet meer”, voegt hij er serieus aan toe.

Executioner Rock Mantenga eSwatini

Mantenga Falls eSwatini

Met de traditionele bijenkorf-hutten van gras is een eSwatini “homestead” – verblijfplaats van een familie – nagebouwd, kompleet met kraal, afsluitingen, meisjes en vrouwen zone, jongens en mannen zone, de hut van de grootmoeder een hut om umqombothi – bier – te brouwen. Een deskundige gids leidt ons rond, allemaal in de prijs van 6 EUR inbegrepen, net zoals het volgende evenement.

Beehive Homestead eSwatini

Om 11u15 stipt (ongewoon in eSwatini!) begint het zang- en dansoptreden, met Nyonyane rots als decor. En wat voor een optreden! Een wervelende vertoning van een dertigtal dansers op meeslepende ritmes van de trommels. Drie kwartier lang worden spectaculaire dansen opgevoerd, uiteraard in traditionele eSwatini klederdracht. Mannen alleen, vrouwen alleen, gemengd, dans van de inyanga (=sjamaan). Meest spectaculaire aspect is: het been gooien tot boven het hoofd. Zelfs een paar vervet aapjes komen in de bomen en op de afsluiting naar het spektakel kijken. Of hopen ze dat één of andere toerist iets eetbaars laat vallen? De hele voorstelling duurt ruim drie kwartier. Geen moment verveeld.

Traditional eSwatinit dance

Traditional eSwatini dance

Mist.

De MR3 terug via Mbabane kent een lange en nijdige klim, net voor de hoofdstad. Vrachtwagens sukkelen hier aan minder dan 20 per uur naar omhoog. En net hier komt opnieuw mist opzetten. Nee, geen mist meer: ik denk dat we IN een dichte wolk rijden: regen, donkergrijs, na een tijdje zicht minder dan 20 meter. We weten amper nog waar we rijden, of we niet op de pechstrook zitten – de verf van de wegmarkering is overigens zonder mist al amper te zien. Grote lichten van de auto aan. Dat is verplicht in eSwatini maar vele auto’s doen dat niet. Toch razen sommigen ons nog rechts voorbij: die kennen de weg … hopelijk. Blij als we Mbabane binnen rijden: hier is de mist alweer grotendeels opgetrokken.

In Ezulwini doen we voor twee dagen inkopen in de Super Spar, een grote en moderne supermarkt met uitgebreid assortiment van … alles … maar wel in Afrikaanse versie (grote hoeveelheden – andere merken). Aan verschillende toonbanken wordt warm en/of op te warmen eten bediend: Afrikaans, Indisch, westers.

Private property.

’s Namiddags, ondanks de mist – die hangt nu weer hoog aan de bergtoppen – en de nattigheid toch even de benen strekken: een wandeling in de onmiddellijke omgeving van Silverstone Lodge. We stappen – eigenaardig genoeg – een betonnen bergweg op die … nergens toe leidt. Maar we genieten van de vrijkomende geuren van de natuur en de exotische begroeiing. Terug naar beneden, andere bergweg op – de rode aarde kleeft al aan onze schoenen. Ook deze weg loopt dood, dat wil zeggen: aan een open ingangspoort staat een verroest bord “Private Property F. v.d. Meer”. Daarnaast een even onduidelijk bord: “Beware of dogs”. Die honden horen we inderdaad blaffen. Dus maar op onze schreden terugkeren. Dan komt een hond aangelopen, achter ons aan. Maar dreigen met een ferme stok in de hand klaart de klus: het mormel komt niet verder dan de grens van zijn territorium, de toegangspoort. Wat voor een misantroop moet hier wonen?

Silverstone eSwatini

Silverstone eSwatini

We wandelen nog even de andere kant op. Ontdekken een pittoresk boomstammen-brugje over een beekje. Maar nu genoeg voor vandaag: we (Betty) gaan onze eigen kost klaar maken.

Cause this is Africa.

Of nog niet genoeg. Al een hele dag werkt internet niet: “They are working on the line”, is de verklaring. Maar nu – 18u30 – is ook de elektriciteit uitgevallen. Half uurtje later: geen lopend water meer! Je hebt hier best op dit moment geen diarree. Gelukkig hebben we onze waka waka’s. Zo zien we nog wat in de pikdonkere duisternis. Kunnen ook niet koken: ’t is een elektrisch vuur = design-fout! Na een uurtje gaan we toch even verhaal halen aan de receptie: hoe lang gaan de problemen nog duren? Lakonieke antwoord: “They are working on it but it can take all night, like it can be fixed in ten minutes”. Gelukkig zijn de geesten van de voorvaderen met ons. Om 19u37 gaan de lichten plots aan en horen we de WC-spoelbak vol lopen. Gered, we kunnen eten! Wifi blijft uit. Ook dit is Afrika.

Nog is onze dag niet ten einde. Iets voor 21 uur breekt een krachtige donder- en bliksemstorm los. Tientallen en tientallen keren per minuut licht de hemel op. De donder rommelt onophoudelijk, het geluid voortdurend weerkaatst door de bergen. Het regent nu hard. Vanop ons overdekt terras kijken we toe. Onder de indruk. Wat een natuur schouwspel. Na ruim een half uur trekt het onweer weg met nog allerlaatste lichtflitsen en gerommel in de verte. We kunnen eindelijk rustig gaan slapen.

Kerkdienst in Lobamba.

7 november 2019. 

Nissyota.

’s Morgens vroeg hoor ik een auto claxonneren en wegrijden. Een uurtje later schuif ik de gordijnen open, kijk uit over de parking en … daar staat maar één auto! En geen Nissan X-trail. Auto gestolen is het eerste wat ik denk. Ik schiet in mijn kleren, loop naar de parking en … zie het logo van Britz – verhuurmaatschappij – van ver op “onze” auto staan. Oef! Maar, die auto is een Toyota Rav4, geen Nissan X-trail zoals op  de “Letter of Authority” staat, het document dat we nodig hebben voor grensovergang. Eigenaardig dat niemand dat heeft opgemerkt, ik inbegrepen (maar ik ben geen auto-specialist). Hopelijk geeft onze “Nissyota” geen probleem bij het terug de grens oversteken? 

Nkonyeni.

Vooraleer opnieuw te “verhuizen” naar onze laatste bestemming in eSwatini, verkennen we het uitgestrekte golfterrein van Nkonyeni. Met de auto want het is heel groot en bovendien al heet – 31°C om 9 uur. Het prachtige terrein met zijn gemanicuurde golf-links voelt eigenaardig aan met de wilde achtergrond van bergen. Even uitstappen aan de clubhouse met zijn monumentale dak van stro. Hier hebben we twee avonden gedineerd met zicht op de vijver/rivier en het domein. Maar ’t is tijd om naar het noordwesten te rijden, naar Lobamba en Mbabane, hoofdsteden van eSwatini.

Nkonyeni eSwatini

Mysterie.

Terug de MR9 op. Al na een paar km loopt de weg over een rivier. Beneden aan het water is het een drukte van belang. Vrouwen die de was doen? Stoppen en kijken vanaf de brugrand. Tientallen mannen en vrouwen staan langs de oevers met stokken, sommigen met kettingen. Ze kijken voortdurend stroomopwaarts. Een groepje mannen met een soort rudimentair net van kettingen loopt langs de oever, ook stroomopwaarts. Vanaf de brugrand – de rivier ligt zeker10 meter lager – vraag/schreeuw ik in het Engels wat ze aan het doen zijn. Helaas, ze roepen iets terug in het Swati, onverstaanbaar. Zoals elk goed mysterie zullen we dus nooit weten wat die dorpelingen hier deden of van plan waren. Bedreigende krokodil vangen? Afsluiting langs de rivier plaatsen? Wie weet?

Mzimnene river eSwatini

Lobamba.

De MR3 naar Mbabane wordt een autosnelweg. Voordeel: geen potholes, verkeersdrempels, schoolgaande kinderen, koeien, geiten! We nemen de afslag Lobamba waar we als vanzelf bij het nationaal museum uitkomen. Daar kopen we een gecombineerd ticket voor museum en koning Sobhuza park (240 EM in totaal, 15 EUR). Het museum, althans de zaal rechts van de receptie is zeer de moeite waard: overzicht van de geschiedenis van eSwatini met gevonden voorwerpen, heel mooi gepresenteerd; trommels die je zelf mag bespelen; moderne kunstwerken van eSwatini kunstenaars; uitleg over de “Umhlanga”, rietdans, waarbij ongehuwde meisjes in traditionele klederdracht eens per jaar voor de koning dansen. De zaal aan de linkerkant is dan weer typisch Afrikaanse slordigheid en verval: stoffige opgezette dieren in een geverfd decor. En er is nog een hangar met old-timer limousines van de koning.

National Museum Lobamba eSwatini

National Museum Lobamba

Buiten, naast het museum, staan de traditionele bijenkorf hutten. Leuk voor foto’s maar in het huidige eSwatini worden ze niet meer gebruikt.

Kerkzangen weerklinken. Naast het nationaal museum staat een groot rond gebouw op een uitgestrekt grasveld, rond om rond afgesloten door prikkeldraad. Daar rijden we met auto naar toe – ’t is maar een paar honderd meter maar inmiddels wel 38° C, dus even van airco genieten.

Kerkdienst.

We rijden de gravel weg op, naar de ingang van het ronde gebouw. Mag dat wel? Parkeren onder een boom. Een vrouw komt op ons af. Na de traditionele, uitgebreide begroeting leg ik uit dat we gezang hoorden, benieuwd waren en dus … mogen we de kerk bezoeken? “People are praying inside” zegt de vrouw – een kerkdienst? – maar ik dring aan, haal mijn beste glimlach boven en … het lukt! Heel stilletjes sluipen we het ronde gebouw binnen.

Lobamba Church eSwatini

Een tiental vrouwen zit samen in het voorste compartiment van de cirkelvormige kerk. Geen enkele versiering of beeltenis aan de muren. Wel veel licht. Iemand – ook een vrouw – lijkt te preken, vurig met veel armbewegingen en stemverheffingen. Af en toe antwoordt iemand uit het publiek luid instemmend. De “amens” en “halleluja’s” volgen. Dan plots begint de hele congregatie te zingen. Af en toe worden we bekeken. Dan staat een vrouw in een kleurrijk kleed uit het publiek op en gaat rustig naar voren. Het is haar beurt om te preken, gezang in te leiden, voor te lezen. Ze kijkt ons aan en zegt dan – in het Engels – “Welcome in our church, I hope you understand our language.” Helaas niet, maar we begrijpen wel dat ze over “Jesus, our lord” zingen. 

Een derde mevrouw staat op. Haar beurt vooraan. Opnieuw worden we heel vriendelijk begroet en welkom geheten en … eraan herinnerd dat “the road to salvation is only through Jezus”. Amen. Gezang. 

Aan een soort “pastor” (vermoed ik) schenken we een kleine “contribution to his church” en al wuivend verlaten we de kerk. Leuke ervaring. Wat een vriendelijke dames!

Sobhuza II.

Dicht bij het nationaal museum maar aan de ander kant van de weg ligt het “King Sobhuza II Park”. In het park – gemanicuurd gras, heel propere en plechtige plek – liggen vier gebouwen verspreid.

  • Een monumentaal ingangsgebouw: receptie & toiletten.
  • Een gebouw strikt voorbehouden voor de koninklijke familie en dus “off-limits”: foto’s verboden
  • Het (nep-)mausoleum van koning Sobhuza II, “nep” omdat hij hier niet ligt begraven maar ergens in “heilige bergen”. Geen foto’s van dit gebouw toegelaten; ook “strictly off-limits”. 
  • Ten slotte: het museum waar je alles te weten komt over leven en werk van Sobhuza II.

King Sobhuza II Park Eswatini

Oh ja, onder een soort “kiosk” is er nog een standbeeld van Sobhuza, kijkend naar de bergen. En wie was Sobhuza? Leefde van 1899 tot 1982, koning van 1921 tot aan zijn dood. Onder zijn bewind werd eSwatini onafhankelijk. Hij wordt als een bijna half-god vereerd in eSwatini.

Onze volgende verblijfplaats voor 3 nachten is Silverstone Lodge, een paar km ten noorden van Mbabane (tweede hoofdstad van eSwatini). Die lodge ligt langs een rode aardeweg, midden in de bergen. Alvast spectaculair uitzicht vanaf onze slaapkamer. Daar moet ik een Sibebe Premium Lager op drinken.

Sundowner on the rocks.

Van de grote, sterk glooiende helling tegenover Silverstone Lodge stoomt een watervalletje over bruinrode rotsen. De hele omgeving doet een beetje denken aan Matopos in Zimbabwe: afgeronde grote rotsblokken. Daar stappen we vanavond – 17u30 – op. In mijn rugzak twee glazen en een miniflesje witte wijn uit de minibar … voor een aperitiefje op de rotsen. Kijken naar de ondergaande zon is er niet bij: te veel wolken, te veel bergen. Maar wel leuk om de dag – bijna – af te sluiten.

View from Silverstone Lodge eSwatini

Grand Valley.

6 november 2019.

Shakshuka staat er onder meer op de ontbijtkaart in de Bushbaby lodge. Geen idee wat dat is. Vragen en bestellen. ’t Is een soort ratatouille met daarin een gepocheerd ei. Redelijk “hot” – je wordt er klaar wakker van – maar voor de rest best te eten.

Grand Valley.

Daguitstap in de “Grand Valley”, de MR9 in het zuidwesten van eSwatini die van Manzini naar Nhlangano loopt grotendeels langs “The Great Usutu”. De Usutu is de grootste rivier van eSwatini, stroomt van het westen naar het oosten door de uitlopers van de drakensbergen. De weg vanaf Nkonyeni is dan ook bochtig, stijgend, panoramisch, zeer gevarieerd in een Afrikaans decor van dorpjes en mensen.

Weg zijn de rietvelden van het noorden. De MR9 meandert door dicht en wild savanne struikgewas. Hier en daar passeren we dorpjes of kraampjes waar maïs wordt gebrand en verkocht. Langs de kant van de weg is er een soort veemarkt. Honderden koeien zijn hier samen gedreven in een grote kraal. En nog tientallen boeren komen – met of zonder beesten  – aangewandeld.

MR9 cattle market eSwatini

MR9 cattle market eSwatini.

De weg stijgt dan fel en splitst in twee aparte rijvakken, het rechtse een tiental meter lager dan het linkse. Van hier boven zijn de vergezichten adembenemend. Hier en daar contrasteert de felrode aarde met de groene heuvels. Bovendien lijken grote afgeronde rotsblokken door een reuzenhand willekeurig over het landschap verstrooid. Helemaal boven rijden we op het hoogplateau. De bush is plots vervangen door grasvelden. En ’t voelt hier 5° C koeler dan beneden, wat nog altijd 30 ° C is om 10 uur ’s morgens. Nog verder worden graslanden verdrongen door uitgestrekte boomaanplantingen: eucalyptus en een soort naaldbomen. Allemaal eigendom van “Montigny” een houtbedrijf uit eSwatini. 

MR9 eSwatini

MR9 eSwatini grand valley

Nhlangano.

Zo belanden we na anderhalf uur rijden – en vele malen stoppen – Nhlangano op iets meer dan 1.000 meter hoogte. Nhlangano betekent “ontmoetingsplaats”’ de naam verwijst naar de enige “belangrijke” historische gebeurtenis die hier ooit plaats vond: de ontmoeting tussen koning George VI van Engeland en de toenmalige koning Sobhuza II van Swaziland in 1947. George kwam Sobhuza bedanken voor de hulp van Swaziland tijdens de tweede wereldoorlog. Nhlangano heette daarvoor “Goedgegun”.

’t Is een druk stadje met tientallen groezelige winkeltjes, een soort shopping mall, een bank, volzette busstations waar de kleine mini-bussen aan en af rijden temidden van geroep en getoeter. En eigenaardig: tientallen agenten patrouilleren per twee of groepjes van vier door de straten; sommigen met wapenstok, anderen met riot helmen, nog anderen met automatische wapens! Wij hebben het gevoel alsof we de enige twee witten in de stad zijn, of toch de enige twee witte toeristen. Maar er is een air-conditionde Kentucky Fried Chicken in de stad. Daar drinken we een Schweppes lemon (Betty) en een “Very Berry Krusher” (ik), iets wat het midden houdt tussen een milkshake, ijskreem en vanillepudding. En bekijken we de straattonelen …

Nhlangano eSwatini

Mahamba. 

Een vijftiental kilometer verder, net voor de grens met Zuid-Afrika, rechts van de MR9, langs een aardeweg, ligt een plaats die Mahamba noemt; betekent “zij die wegliepen”. Hier staat het gerestaureerde eerste kerkje van Swaziland, gebouwd in 1912. Twintig jaar eerder was nog een keer geprobeerd hier een missiepost te stichten maar de zendelingen zijn toen weg gelopen … vandaar de naam Mahamba. De kerk is helaas op slot. Ze ziet er eigenaardig uit, met de zware stenen muren, maar wel een mooie omgeving.

Mahamba mission church eSwatini

Nog een eindje verder langs dezelfde aardeweg baant de Mkondvo-rivier – een bijrivier van de Usutu – zich een weg door de rotsen: de Mahamba gorge. Heel mooie kloof.

Er staat een receptie-gebouw waarin een slaperige mevrouw ons 15  Emalangeni per persoon vraagt, als dagtoeristen. Verder kijkt ze ons amper aan. Er lijkt hier in de wijde omgeving geen levende ziel te zijn. Er staan vakantiehuisjes, allemaal dicht en leeg. We zijn hier – net zoals aan het Mahamba-kerkje – moederziel alleen.

Mahamba gorge eSwatinit

Mahamba goege eSwatini

Je kan hier lange wandeltochten doen. We proberen er zo één uit voor een paar honderden meter: het pad is niet onderhouden. Het voert via een schuin hangend, half vermolmd brugje langs de rivier en door de bush. Helaas … hier en daar liggen menselijke “wegwerpselen”: flessen, glas en plastic, aluminiumpapier, karton, papieren zakdoekjes … Zo spijtig. We trappen bijna op een oud metalen bord met de tekst “Welcome to Mahamba Gorge”. Tja.

Mahamba gorge eSwatini

Nog even naar toilet. Dat ziet er OK uit maar Betty doet een ontdekking in de damestoiletten: een grote open doos met gratis condooms! “Protector” staat in grote rode letters op elke individuele verpakking, en “Made in Malaysia”. Even in de herentoiletten checken: ah ja, een bijna lege doos van ‘t zelfde. Verbazingwekkend.

Maar ’t is tijd om langs dezelfde weg terug te keren en nog ergens een late lunch proberen te versieren. Mijn tien jaar oude Bradt Guide raadt de “Nhlangano Casino Royale” aan, op de terugweg een eindje van de MR9 af. Maar dat hotel/restaurant lijkt nu eerder vergane glorie en de service is ook al niet denderend (Betty moet een andere keuze maken want “we cannot find lettuce anywhere” – nergens sla te vinden). Niet getreurd, voor 150 Emalangeni zijn onze magen ten minste gevuld.

Terug naar de Busbaby lodge in Nkonyeni voor een beetje rust en contact met het thuisfront (leve wifi!).

It is what we believe.

5 november 2019.

“Wake-up call” om 5u30. Een dame met in haar handen een dienblad met daarop koffiepot, waterpot, theepot, kopjes en tassen, trommel met koekjes, doos met theezakjes en dan nog zo’n identiek dienblad op het hoofd, maakt ons wakker. Hete koffie slurpen om echt wakker te worden, dan op stap. Nog maar pas zijn we onze rondavel uit of een tiental vervet apen valt uit de bomen en voert een raid uit op ons “huis”. De koekjesdoos wordt op de grond gegooid in de hoop dat ze open valt. Ik jaag de aapjes weg maar dat is eigenlijk sisyphos-arbeid: zodra ik weg ben, zijn ze er terug.

Mkhaya chalet eSwatini

Wandelen in de bush met Sibu: met de vijf zintuigen genieten van de natuur. Eerst de regels van het “bushwalken” uitleggen: allemaal achter elkaar en “a strong man in the back”. Waarom niet “a strong woman”? vraag ik. Een pijnlijke grimas verschijnt op het gezicht van Sibu. Hij grijpt met zijn twee handen naar zijn hoofd en gaat gehurkt zitten, gezicht naar beneden. Hij komt recht en vertelt: “In eSwatini moet de man de vrouw beschermen want vrouwen zijn zwak; hoewel … recent heeft de koning gezegd dat we meer naar vrouwen moeten luisteren; soms zeggen ze ook iets goed; maar over het algemeen moeten ze beschermd worden.“

Mkhaya Bush walk eSwatini

Naast “the usual” aan antilopen en giraffen zien we een “ground hornbill”, grote zwarte neushoornvogel. Bij 2 cm lange putjes in de grond stoppen we. Sibu steekt een lang droog grassprietje in zo’n gaatje en … het grassprietje beweegt! Alsof daar iets beneden zit. Een schorpioen! Waarop Sibu een verhaal opdist over beten van een schorpioen of een slang. Wat moet je eerst doen bij een slangenbeet? De slang doden en samen met de dode slang zo snel mogelijk naar een ziekenhuis. Onderweg kan de politie je wel arresteren want je mag in eSwatini geen slangen doden.

Op een horizontale tak van een dode boom groeit “Leopard Orchid”. Sisu vertelt: verpulver de bladeren van die plant tussen je handen en je krijgt gegarandeerd binnen de kortste keren een goede job. Of je krijgt promotie op je huidige werk. “”It is what we believe”, zegt hij ernstig kijkend. Maar die procedure van bladeren tussen je handen wrijven, heeft ook een nadeel: bij herstructurering ben je de eerste om te gaan.

Mkhaya Leopard Orchid

Een eindje verder komen we aan een boom waarvan de schors aan de basis is weggevreten: het werk van een “porcupine” – stekelvarken. Dat zal ook de dood van de boom betekenen. Dan debiteert Sibu een verhaal over neushoorn-uitwerpselen. De mannelijke neushoorn markeert zijn territorium door stronthopen. Als een ander mannetje passeert dat bij voorbeeld alleen maar aan een poel wil komen drinken, dan kakt die naast de hoop van de andere. Maar, wil hij de eigenaar van het territorium uitdagen, dan kakt hij bovenop de mest van de ander.

De “magic tree” dan: boom met bittere bladeren; takjes kunnen gebruikt worden als tandenborstel; als je met het bladersap je handen insmeert dan zal je bij een gevecht zeker je vijand verslaan. “It is what we believe”!

Na het ontbijt, brengen we de tijd tot de volgende “game drive” door aan Kiky’s hide. Twee giraffen doen er eindeloos lang over om voorzichtig te drinken, af en toe verstoord door een modderbadend warthog.

Mkhaya drinking giraffe eSwatini

De rest van onze rondritten – één om 10u30 en een afsluitende om 14u15 – brengen meer van hetzelfde. Wel moeten we Sibu helpen omdat hij niet meer alle “little five” dieren kent (elephant shrew, rhino beetle, buffalo weaver, leopard tortoise en ant lion). Hij haalt een beduimeld schriftje boven en noteert. Dan begint hij over de “ugly five”, maar helaas, daar geraken we zelf ook maar tot vier: warthog, maraboe, gier en hyena (wildebeest is de vijfde).

Mkhaya menacing rhino eSwatini

Een grote witte neushoorn met kalfje verspert de weg: geen doorkomen aan voor onze safari-kar. Op 25 meter afstand van het gigantische beest staan we minutenlang stil. Dan zet de kolos zich in beweging: naar de auto toe! De motor ligt stil; we bollen traagjes achteruit. De rhino nadert gestaag en wint afstand; komt nu vervaarlijk dicht … tot op een tiental centimeter van onze kar. Motor aan, snel achteruit, neushoorn ruimte geven.

Onze laatste drive voert ons terug naar waar we gisteren de auto achterlieten. We zien nog een slapende zwarte neushoorn, een tsessebe van dichtbij en heel in de verte een Afrikaanse eland en sabelantilopen.

Tsessebe Mkhaya eSwatini

Mkhaya Saber antilope eSwatine

Op naar onze volgende bestemming, in het “highveld”, dat wil zeggen de bergen. Een paar keer weigeren we GPS (OsmAnd-app) te volgen wanneer die ons een verkorte grintweg wil doen inslaan. We verkiezen de op en neer gaande asfaltweg met zijn loslopende koeien en geiten, zijn potholes, zijn verkeersdrempels en wandelende schoolkinderen langs de kant.

>Net voor donker bereiken we Nkonyeni, een golfresort … alle moderne comfort opnieuw beschikbaar!