Auteur: bluecrane7

Is Pretoria de hoofdstad van Zuid-Afrika? Ja … en nee! In Pretoria zetelt de regering en de centrale administratie. Pretoria is dus de bestuurlijke hoofdstad van Zuid-Afrika. Maar het parlement zetelt in Kaapstad en Kaapstad is dus de wetgevende hoofdstad. Ten slotte zetelt het hoog gerechtshof samen met de gerechtelijke administratie in Bloemfontein, die dus de rechterlijke hoofdstad is. Pretoria zelf is een deel van “The City of Tshwane”. Ingewikkeld, niet? Misschien wordt Pretoria zelf ooit nog wel eens geafrikaniseerd tot gewoon Tshwane.

Overigens heeft ook eSwatini twee hoofdsteden – Lobamba en Mbabane – maar daarover later meer.

Deze morgen schreeuwen de ibissen mij vroeg wakker. Tijd voor een jogging rond de 18 holes golfbaan: schitterend decor van meertjes, bomen en golf courts. Uitgebreid ontbijt en dan … op naar “Kruger house” in het centrum van Pretoria.

Het verkeer valt best mee: heel vaak éénrichtingstraten met meerdere rijvakken. Alleen voortdurend en vervelend getoeter van openbaar vervoer mini-busjes die potentiële klanten op die manier waarschuwen dat ze er aan komen. De Garmin-GPS van Britz mogen we definitief opbergen: niet goed. Gelukkig werkt de OsmAnd-app op iPhone zonder je blauw te betalen aan roaming-kosten.

Aan “Kruger house” is er parking langs de weg maar … slechts 60 minuten. En we zijn eigenlijk iets te ver gereden. We stoppen een 200-tal meter te ver, dan een U-turn, terug rijden en voor Kruger house naar links: daar staat een parking aangeduid. Maar als we die willen inrijden komt een keurig in uniform gestoken man vanachter de hoek aangehold. Iemand van de security van Kruger house. “No parking here. I watched you all the time. You can park in front of the museum”, zegt hij. OK, maar dan moeten we een blokje omrijden: de straten in Pretoria zijn in dambord-structuur. Doen we en … bijna rijdt een “bakkie” (pickup-truck) frontaal op ons in. De chauffeur moet niet gezien hebben dat dit een éénrichtingstraat is of … het kan hem geen bal schelen.

Maar we parkeren dus mooi langs de kant van de weg precies aan Kruger house en het bord “Parking max. §0 min.”. Geen probleem volgens “onze man”: hij zal wel op onze auto letten en alles regelen. Hij begeleidt ons zelfs tot aan de receptie van Kruger house. Daar schakelt de vrolijke bediende onmiddellijk over op Afrikaans als hij hoort dat we van België komen. En ’t lukt om te communiceren: hij traag in het Afrikaans, wij traag in het Nederlands. “Baie goed so’n besoek aan ‘Oom Paul’ se woning“.

Dit was de woning van Paul Kruger, leider van de “Boere” tijdens en tussen de verschillende oorlogen met de Engelsen, tevens president van de ZAR, de Zuid-Afrikaanse republiek. Die ZAR was de staat ten noorden van de Vaal-rivier – Transvaal – die de boeren, afstammelingen van de voortrekkers voor zichzelf opeisten.

Het bezoek is de moeite waard: je wandelt door alle kamers, beginnend met de keuken waar de ajuinen en patatten nog klaar liggen voor de dagelijkse maaltijd. En alle kamers zijn nog grotendeels zoals bijna honderdvijftig jaar geleden, compleet met muffe geur en grote vochtplekken op de muren. Er staat achteraan op het terrein een oud treinstel (Kruger se spoorwegwa), nog gebouwd in Nederland. Binnenin: allerlei (reis-)spullen die door Kruger werden gebruikt voor sommige van zijn verplaatsingen.

Hier en daar is ook ruimte – in die ZARsaal – voor een paar kritische evaluaties van Kruger en zelfs – in die Bannelingsaal – voor Mandela. Al wat beter dan gisteren in het Voortrekker monument.

Nu willen we te voet naar Church Square, zo’n 650 meter verder. Maar de auto dan? Geen nood: onze geuniformeerde parkeerman schiet te hulp. Hij wijst ons de weg – altijd rechtdoor – raadt aan om camera en telefoon goed te verstoppen, altijd langs de schaduwkant van de weg te stappen. En de auto? Geen zorgen: die mag blijven staan.

In Pretoria kan je wandelen. Brede voetpaden, dat wel maar echt leuk is het niet. Te veel lawaai van de toeterende mini-busjes, ’t wordt ook te heet (30° C en stijgend), te veel drukte op de voetpaden. Church Square is rustiger want auto-luw. In het midden een standbeeld van Kruger, langs de zijkanten bombastische gebouwen in neo-classicistische of andere stijl, zelfs een paar Vlaams aandoende oude huizen. Terug naar onze auto en een fooi (20 ZAR) voor onze “parkeerwachter”. Met die bijverdienste lijkt hij heel blij.

We rijden naar de Union Buildings, de zetel van de regering, langs Church Square. Maar net voor Church Square staat iemand in het midden van de straat druk naar ons te zwaaien. Weg afgesloten? Hij gebaart dat we naar de kant van de weg moeten om … te parkeren! Maar we willen helemaal niet parkeren! Als ik “we are driving through town” zeg, snapt hij het. Geen kans om nog iets aan ons te verdienen. Hetzelfde spelletje herhaalt zich nog een paar keer aan verkeerslichten. Een van die kerels steekt zijn kop door ons geopende raampje, toont een 100 rand biljet en vraagt of we er zo geen te veel hebben. Hij heeft honger en moet eten kopen. Maar hij heeft toch zelf al 100 rand? Verder rijden dan maar.

De regeringswijk met de Union Buildings is chique, statig, stijlvol, indrukwekkend: geen bedelaars, verkopers, sjacheraars toegelaten. Veel toeristen; in Kruger house waren we een tijdlang de enige bezoekers. Er is een reusachtig standbeeld van Mandela, lachend met armen verwelkomend gespreid. Aan de voet van het standbeeld kamperen al maandenlang Khoisan, de oorspronkelijke bewoners van Zuid-Afrika die vreedzaam hun eigen land terug eisen. Niet alleen de “witten” maar ook de “zwarten” – Zoeloes, Xhosa, Tsonga, Venda … – hebben dit land al dan niet gewapenderwijs ingenomen.

26-27 oktober 2019.

Nachtvlucht British Airways van Londen Heathrow naar Johannesburg. Als je niet kan slapen brengt de “online flightpath display” je al enigszins in exotisch-Afrikaanse stemming: op het scherm defileren langzaam, onbekende namen als Bouira, El Oued, Erg d’Admer, Modjigo, Tshikapa, Luanginga … Allemaal dorpjes/stadjes met vliegbakens waar we overvliegen?

We “cruisen” vlot door de luchthaven van Johannesburg maar het ophalen van de huurauto – gehuurd via Drive South Africa, via Thrifty, uiteindelijk bij Britz – brengt ons helemaal in de Afrikaanse realiteit van bureaucratie, papier, paperassen en handtekeningen. We spenderen ruim een uur in de lokalen van Britz. Wel krijgen we thee met een koekje en een gedegen uitleg over “onze” Nissan X-Trail. En vriendelijk zijn ze ook nog.

Op naar Pretoria. Je kan immers van geen enkele Europese luchthaven rechtstreeks naar eSwatini vliegen, dus rijden we via Pretoria en Malalane naar eSwatini … waarvoor we onze tijd nemen! Alles is hier anders: ‘t is zomer, we rijden links, de zon draait in tegenwijzerzin.

Springboks.

Het landschap tussen Johannesburg en Pretoria is lelijk, verstedelijkt, wel geen townships of sloppenwijken langs de weg. Aan de robots – zo noemen ze verkeerslichten hier – worden kranten verkocht, of wordt er gebedeld (meestal, maar niet uitsluitend, door zwarten, soms ook door witten) of worden enthousiast olijfgroene T-shirts van de Springboks verkocht, het nationale rugby-team van Zuid-Afrika. Dat speelt precies vandaag, zondag, voor een finaleplaats in de wereldbeker rugby tegen Wales. We belanden in een kleine file aan de Christian Revival Church.

Ons hotel voor twee nachten ligt in een “gated community”, streng beveiligd. ’t Is ook een golfterrein: Silver Lakes Golf Estate Binnenin de afsluiting ziet het er uit als een villawijk in Vlaanderen: een allegaartje van de meest extravagante en niet bij elkaar passende stijlen. Alleen is het hier met tropische begroeiing in de voortuintjes. Senioren met golfkarretjes wandelen rustig in hun veilige omgeving naar hun hobby.

Lunch in The Lakes Boutique hotel. TV staat aan want de Springboks spelen de kwartfinale en … winnen met 16-19 tegen Wales! High-five met de dienster! Volgende zondag de finale tegen Engeland. Duimen voor de Boks (=insider naam voor de Springboks). Tussen haakjes: van de 31 voor het werekdbeker-tornooi geselecteerde Springboks zijn er 3 zwarten …

Voortrekkers.

’s Namiddags rijden we naar het Voortrekker Monument, ten zuiden van Pretoria. Of althans dat proberen we met een overjaarse GPS van Britz die om de haverklap sateliet-contact verliest. Bovendien missen we nog een afrit van de snelweg … De Osmand-app (off-line) op iPhone dan maar proberen en … daarmee lukt het. Flink buiten de stad doemt een opvallende kubus-vormige constructie op in het heuvelachtige landschap. Spuuglelijk is het eerste woord wat me te binnen schiet. Maar we zijn hier nu. Inkom kost ons samen 180 rand, zo’n 11 € en we vergaten dan nog te zeggen dat we twee “pensioners” zijn.

Het art-deco monument is toch indrukwekkend. Het memoriseert en verheerlijkt de trek van de “boere” van de zuidelijke kaapprovincie naar Transvaal en Kwazulu-Natal in het noorden, midden 19de eeuw. Meer bepaald wordt de “slag bij Bloedrivier” op 16 december 1838 hier herdacht. Een kleine 500 voortrekkers slaagden er toen in zo’n 3.000 Zoeloes te doden. Het bloed kleurde het water van de rivier rood.

Binnenin schijnt diffuus licht door glasramen van Belgische makelij. In de koepel van het gebouw zit een kleine opening zodat op 16 december het zonlicht, symbool van Gods goedkeuring voor de slachtpartij, op een centraal geplaatste cenotaaf (=lege sarcofaag) valt. De betonnen cenotaaf is bedekt met gepolierde graniet uit de Vrijstaat en draagt het opschrift: “ons vir jou Suid-Afrika”. Rond om rond in het monument wordt de hele geschiedenis van de voortrekkers verteld in de langste marmeren fries ter wereld. Een betonnen cirkel van gestileerde huifkarren ommuren tuin en momument. Indrukwekkend.

De tentoonstelling binnenin doet wat oubollig aan en geeft natuurlijk maar één beeld van een deel van de geschiedenis van Zuid-Afrika, geschreven door de overwinnaars van de dag. Hoe zou de zwarte parkeerwachter zich voelen bij zo’n monument?

Hoe dan ook, van boven op het gebouw heb je een groots uitzicht op Pretoria. Duidelijke bordjes leggen uit wat je ziet. En als bonus hebben we vandaag een “yellow mongoose” (Nederlands: vosmangoest) gespot in het natuurgebied rond het Voortrekkersmonument.

Terug dan met de auto dwars door Pretoria. We zijn een beetje ontgoocheld: de jacaranda-bomen zijn reeds half uitgebloeid. Eens weer buiten de stad, rijden we nu wel langs een township. Hier is de specialiteit: “welders”, lassers, metaalbewerkers … alles wat met ijzer en metaal te maken heeft. Uitgestrekte terreinen met autodeuren, autovelgen, autokarkassen, smeedijzeren hekken en poorten zoomen de weg af. Ook ’s zondags wordt hier gewerkt, in het stof en het vuil.

Vijf kilometer verder wacht onze “gated community”, waar we aan de rand van een meertje en het oefen-golfterrein een Sauvignon Blanc drinken. Buiten op het druk bezette terras van restaurant “41”. Een uitgelaten, zomerse sfeer met een overwegend wit publiek van alle leeftijden … overwegend wit maar niet uitsluitend …

Genieten van de zwoele zomersfeer, pasta en nog een karafje Pinotage. De ober heeft het nog even over de Springboks: hopelijk worden ze zondag wereldkampioen maar helemaal gerust is hij er niet op. We duimen voor de Boks.

Twee ibissen maken nog even kabaal vooraleer ze hun slaapplaats opzoeken. Dat laatste gaan wij nu ook doen.

Als je de wereld wilt begrijpen,
Kun je niet op één plaats blijven staan.
De wereld is voortdurend in beweging.
Wij moeten ons aanpassen, veranderen en bewegen.

Afrikaans gezegde (Igbo-volk).

“Waar gaat de reis naar toe?” “Naar eSwatini” … een paar seconden niet-begrijpende stilte … “Naar, euh … wat?”. Typische reactie, waarvoor twee goede redenen:

1. Recent – op 18 april 2018 – veranderde koning Mswati III officieel de naam van Swaziland in “Het Koninkrijk eSwatini”. En ja, Mswati dat is die absolute monarch met zijn vele (15), meestal jonge vrouwen. Zelf is hij de 67ste zoon van koning Sobhuza II.
2. Bovendien is eSwatini het op één na kleinste land van Afrika (na Ghana), langs drie zijden ingesloten door Zuid-Afrika en grenzend aan Mozambique. De meeste toeristen razen hier door in iets meer dan drie uur, op weg van het Kruger Park naar Kwazulu-Natal, de Drakensbergen, Lesotho of Kaapstad.

Klein, maar toch 30 % groter dan Vlaanderen – wel dun bevolkt: 1,4 miljoen inwoners – en blijkbaar merk je onmiddellijk als je de grens met Zuid-Afrika passeert dat je in een ander land bent. De vlakte maakt plaats voor golvende heuvels en bergen; de tijd staat stil; Afrika in een notendop, althans volgens de Bradt Guide. Bovendien is dit het veiligste land ter wereld voor vrij rondlopende neushoorns (The Telegraph) en – ondanks wat recente rellen in de hoofdstad – ook veilig voor vrij ronddwalende toeristen.

De Swazis zouden geduldig en diplomatisch zijn. Dat wordt weerspiegeld in hun vlag. Rood staat voor de zeldzame vroegere oorlogen; blauw voor vrede; geel voor de natuurlijke rijkdom van eSwatini. Het Nguni schild van traditionele Swazi Emasotosha ossenhuid is versierd met veren van de “widowbird” (hanenstaartwidavink) en symboliseert, samen met de twee speren, bescherming tegen vreemde agressors. En omdat zwart en wit harmonieus samen leven in eSwatini is het schild ook zwart en wit.

ESwatini was lang een Brits protectoraat/kolonie en is als dusdanig ontsnapt aan de Zuid-Afrikaanse apartheidspolitiek. Maar eSwatini is wel een arm land, iets armer nog dan Zuid-Afrika in Bruto Binnenlands Product per hoofd van de bevolking gerekend.

De reisroute.

Zuid-Afrika

Dag 1 & 2:        Pretoria – The Lakes Boutique Lodge – we willen jacaranda’s in lentebloei zien.
Dag 3 tot 5:      Malelane: de “Wild Frontier” streek – Kruger View Chalets. In 1884 werd hier goud ontdekt. Verlaten mijnstadjes in een meer dan drie miljard jaar oud landschap zouden ons terug in de tijd moeten katapulteren.

ESwatini

Dag 6 tot 8:      Hlane National Park –Bhubesi Camp – grootste nationaal park van eSwatini, in het noordoosten van het land. Deze vlakke streek ligt geprangd tussen de Lubombo bergen in het oosten en “The Great Escarpment”, de grote Afrikaanse breuklijn, in het westen.
Dag 9:              Mkhaya Game Reserve – Stone Camp – slapen in open “cottages” in de “bush”, geen ramen, geen deuren, geen elektriciteit … Benieuwd wie er ‘s nachts op bezoek komt.
Dag 10 tot 11:   Nkonyeni – Bushbaby Lodge. Van hier uit kunnen we het zuidelijke en door toeristen minst bezochte deel van het land verkennen: vlak, stoffig en heet in het oosten, bergachtig grasland in het westen.
Dag 12 tot 14:   Lobamba – Silverstone Lodge. Tijd voor nog wat cultuur in het hart van eSwatini: de hoofdstad Mbabane en het 20 km verder gelegen Lobamba waar het (marionetten?!) parlement zetelt.

Zuid-Afrika

Dag 15 & 16:     Songimvelo Game Park – Humala River Lodge. Nog een laatste safari op de grens met Zuid-Afrika vooraleer huiswaarts te keren.

Luister naar het eSwatini volkslied (Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati):